Жэймс Вэбб сансрын телескоп (JWST) нь “TOI-5205 b” хэмээх ер бусын экзопланетийг шинжлэн, одон орон судлалын салбарт нэгэн шинэ оньсого нэмлээ. Энэхүү аварга хийн гарагийн агаар мандал дахь хүнд элементүүдийн хэмжээ эрдэмтдийн тооцоолж байснаас хэт бага байгаа нь аварга гараг үүсэх үндсэн онолыг эргэн харахад хүргэж магадгүй юм.
NASA-гийн Годдард сансрын нислэгийн төвийн судлаач Кэйлеб Канясаар ахлуулсан олон улсын баг уг судалгааг гүйцэтгэжээ. TOI-5205 b нь хэмжээгээрээ Бархасбадь гарагтай ойролцоо боловч өөрөөсөө ердөө дөрөв дахин том, маш жижиг одыг (M-одой од) тойрон эргэдэг. Гараг одныхоо урдуур өнгөрөх (транзит) үед одны гэрлийн 6 хувийг хаадаг байна. Энэ агшинд эрдэмтэд спектрограф ашиглан одны гэрлийг задлан шинжилж, гарагийн агаар мандал дахь химийн найрлагыг тогтоожээ.
Одоогийн тогтсон онолоор аварга гарагууд залуу одны эргэн тойрон дахь хий, тоосны үүлнээс хүнд элементүүдийг өөртөө татан авч бүрэлддэг. Гэвч TOI-5205 b-ийн агаар мандалд хүнд элементүүдийн хэмжээ хүлээгдэж байснаас хамаагүй бага, тэр ч байтугай өөрийнх нь эх одны найрлагаас ч доогуур үзүүлэлттэй гарчээ. Мөн агаар мандалд нь метан ($CH_4$) болон устөрөгчийн сульфид ($H_2S$) агуулагдаж байгаа нь илэрсэн байна.
Судлаачид энэхүү хачирхалтай үзэгдлийг тайлбарлахын тулд гарагийн дотоод бүтцийн загварчлалыг ашигласан бөгөөд үр дүн нь сонирхолтой таамаглалыг дэвшүүлэв. Гараг нь бүхэлдээ агаар мандалдаа харагдаж байгаагаасаа 100 дахин их хүнд элемент агуулж байх магадлалтай аж. Энэ нь хүнд элементүүд гараг үүсэх явцад цөм рүүгээ гүн нэвтрэн орж, агаар мандалтайгаа холилдохгүйгээр “нуугдмал” байдалд ордог гэсэн үг юм.
Энэхүү нээлт нь M-одой одыг тойрон эргэдэг аварга экзопланетуудын үүсэл, бүтэц, агаар мандлын хувьслыг ойлгоход шинжлэх ухааны чухал ач холбогдолтой алхам боллоо.
