Олон улсын эрдэмтдийн баг дэлхийн өнцөг булан бүрийн 1700 гаруй хэлний бүтцэд дүн шинжилгээ хийсний үндсэн дээр хэл яриа санамсаргүйгээр бус, харин тодорхой нийтлэг зүй тогтлын дагуу хувьсан өөрчлөгддөг болохыг тогтоожээ. Сарланд их сургууль болон Макс Планкийн хувьслын антропологийн хүрээлэнгийн судлаачид “Grambank” хэмээх хэлний онцлогийг нэгтгэсэн хамгийн том мэдээллийн санг ашиглан энэхүү нүсэр судалгааг гүйцэтгэсэн байна.
Судалгааны үр дүнд өмнө нь хэл шинжлэлийн салбарт таамаглаж байсан 191 “нийтлэг шинж”-ийн гуравны нэг орчим нь статистикийн хувьд маш өндөр ач холбогдолтой болох нь батлагджээ. Эрдэмтэд удамшлын болон газарзүйн нөлөөллийг нарийн тооцдог Баесийн филогенетикийн шинжилгээг ашигласнаар өмнөх судалгаануудын дутагдалтай талыг засэж, илүү бодитой үр дүнд хүрсэн байна.
Хэлүүд хоорондоо асар их ялгаатай мэт боловч тэдгээрийн хувьсал санамсаргүй байдаггүйг судалгааны багийн гишүүн Аннемари Веркер онцолжээ. Тухайлбал, өгүүлбэр дэх үгийн дараалал (үйл үг ба тусагдахууний байрлал) болон дүрмийн харилцааг илэрхийлэх хэлбэрүүд дэлхийн өөр өөр бүс нутагт орших, хоорондоо ямар ч хамааралгүй хэлүүдэд олон удаа давтагдан илэрч байна. Энэ нь хүний хэл яриаг зохион байгуулахад танин мэдэхүйн болон харилцааны гүнзгий хязгаарлалтууд байдгийг харуулж байгаа юм.
Судалгааны ахлах зохиогч Рассел Грэйгийн хэлснээр, хүн төрөлхтний танин мэдэхүйн ижил төстэй байдал болон харилцааны хэрэгцээ нь хэлүүдийг хязгаарлагдмал тооны “оновчтой дүрмийн шийдлүүд” рүү түлхэж байдаг аж. Ийнхүү шинжлэх ухааны хатуу шалгуурыг давж чадсан хэлний нийтлэг загваруудыг тодорхойлсон нь цаашид хүний хэл ярианы үндсэн мөн чанарыг гүнзгийрүүлэн судлах чухал суурь болж байна.
