Унгар улс коммунист дэглэмийн үеийн нууц цагдаагийн архивын баримтуудыг нээлттэй болгосноор олны танил эрхмүүдийн нэр хүндэд эрсдэл учирч, улс төрийн талцал бий боллоо.
Коммунист дэглэмийн үеийн нууц баримтуудыг олон нийтэд ил болгосон нь улс төрийн хүрээнийхэн, шашны зүтгэлтнүүд болон олны танил эрхмүүдийн нэр хүндийг хамгаалах тэмцлийг өрнүүлээд байна. 1957-1962 оны хоорондох 50,000-60,000 орчим хүний нэр бүхий энэхүү архивын баримтууд нь олон нийтийн дунд “ангуучлал” мэт хардлага сэрдлэг төрүүлж, гэр бүлийн нууцыг дэлгэж болзошгүй гэсэн болгоомжлолыг дагуулж байна. Түүхчид эдгээр баримт бичиг дутуу эсвэл найдваргүй байж болзошгүй бөгөөд нэр нь дурдагдсан хүн бүр тагнуул байсан гэсэн үг биш гэдгийг анхааруулж байна.
Унгарын Ерөнхий сайд асан Виктор Орбаны нэр энэхүү маргаанд холбогдоод байгаа юм. Өнгөрсөн долоо хоногт коммунист дэглэмийн үеийн сүүлчийн Ерөнхий сайд Миклош Немет түүнийг 1980-аад оны эхээр цэргийн алба хааж байхдаа цэргийн нөхдийнхөө талаар мэдээлэл өгдөг байсан хэмээн буруутгав. Орбан болон түүний удирддаг Фидес нам энэхүү мэдээллийг эрс үгүйсгэж, тухайн үед элсүүлэх оролдлогыг эсэргүүцсэний улмаас өөрөө тагнуулд хяналтад байсан гэдгээ баримт бичгээр нотлон мэдэгдлээ.
Бусад алдартай хүмүүс ч өөрсдийн нэр төрөө сэргээхээр оролдож байна. Дуучин Роберт Шикора, Төв банкны ерөнхийлөгч асан Дьордь Шураний, тэтгэвэртээ гарсан католик шашны лам Миклош Беер нар нууц цагдаатай хамтран ажиллаагүй, харин тэднийг элсүүлэх оролдлого амжилтгүй болсон гэж тайлбарлаж байна. Унгарын Төрийн аюулгүй байдлын албаны түүхийн архив нь улстөрч Шандор Лежакийг андуурч бүртгэснээ хүлээн зөвшөөрч, уучлалт гуйсан нь баримт бичгүүд алдаатай байж болохыг нотолж байна.
Ерөнхий сайд Петер Мадьяр архивын баримтуудыг олон нийтэд нээлттэй болгох амлалтаа биелүүлж, иргэдийг түүхэн үнэнийг хүлээж авахдаа хүнлэг, хүлээцтэй байхыг уриалав. Католик шашны лам нарын зөвлөл мөн зарим хүн сайн дураараа, зарим нь дарамт шахалт, эрүү шүүлтийн улмаас мэдээлэгч болохоос өөр аргагүй байсныг сануулж, яаран дүгнэлт хийхээс татгалзахыг анхаарууллаа.
Дэлгэрэнгүйг эх сурвалжаас харах
↓Эх сурвалжийг нээх ↓
Politicians, clergy, and celebrities have rushed to defend their reputations as decades-old allegations resurface
The release of Hungary’s communist-era secret police records has triggered political accusations, public denials, and fears of a witch hunt, as prominent figures scramble to defend their reputations against allegations of collaboration.
The records contain the names of an estimated 50,000-60,000 people, raising concerns about public shaming, reputational damage, and painful family revelations. Critics warn that many files are incomplete or unreliable, and historians stress that appearing in the registers does not necessarily mean collaboration with the secret police.
Former Prime Minister Viktor Orban is also embroiled in the controversy. Earlier this week, Hungary’s last communist-era premier, Miklos Nemeth, accused him of informing on fellow soldiers during compulsory military service in the early 1980s.
Orban and his Fidesz party dismissed the allegation. The former prime minister said he refused an attempt to recruit him and was subsequently placed under surveillance. He published declassified Interior Ministry documents that he said support his account.
Other prominent figures have also sought to clear their names. Singer Robert Szikora denied ever reporting on anyone or signing a recruitment statement. Former Central Bank Governor Gyorgy Suranyi said his inclusion only reflects an unsuccessful recruitment attempt in 1986.
Retired Catholic Bishop Miklos Beer similarly rejected allegations of collaboration after appearing under the code name ‘Dunai Gabor’, insisting that he never informed on anyone.
The controversy has already exposed errors in the records. Former Fidesz lawmaker Sandor Lezsak denied being an informer, prompting Hungary’s Historical Archives of the State Security Services to acknowledge that he was mistakenly listed. The institution apologized, confirming that Lezsak was monitored rather than recruited.
Prime Minister Peter Magyar, who pledged to open the archives, has urged the public to approach the revelations with restraint, warning that families could face painful discoveries about deceased relatives.
“I ask everyone to treat this long overdue publication of documents with dignity and humanity,” Magyar said, adding that confronting historical trauma requires discussion and questions.
The Hungarian Catholic Bishops’ Conference has also warned against rushing to judgment, noting that some people collaborated willingly, while others were coerced, blackmailed, or tortured.
The archives, which were made publicly searchable on Wednesday, cover surviving state security records from 1957 to 1962. Historians caution that the documents are incomplete and that many of those named were targets of surveillance or refused recruitment attempts rather than being informers.
You can share this story on social media:
