3.5 тэрбум жилийн өмнөх чулуунд дэлхийн тектоник хавтангийн хөдөлгөөний шууд нотолгоо олджээ.
Австралийн Баруун Австрали дахь Пилбара кратоноос олдсон 3.5 тэрбум жилийн настай чулуу нь дэлхийн тектоник хавтангийн хөдөлгөөний анхны шууд нотолгоог баталгаажуулж байна. Энэхүү нээлт нь дэлхий дээр эх газрын хөдөлгөөн хэрхэн явагддаг байсны тухай ойлголтыг өөрчилж магадгүй юм. Тектоник хавтангийн хөдөлгөөн нь уул нуруу үүсгэх, газарзүйн байршлыг өөрчлөх, улмаар амьдралын хэлбэрүүдийг ялгахад чухал үүрэг гүйцэтгэдэг.
Пилбара кратоноос авсан 931 чулуулгийн дээжийг судалж, тэдгээрийн соронзон орны өөрчлөлтийг шинжлэхэд эртний дэлхийн соронзон орны өөрчлөлтөөс гадна тухайн чулуулаг үүссэн цаг үеийн байршлын өөрчлөлтүүд илэрсэн байна. Энэ нь 3.48 тэрбум жилийн өмнө Пилбара кратон нь 30 сая жилийн хугацаанд 24 хэмийн өргөргөөр өмнө зүг рүү хөдөлж, одоогийн Антарктидын ихэнх хэсгээс ч өмнө зүгт байрлаж байсныг харуулж байна. Энэ үед тус бүс нутаг нь жилийн 47 см орчим хурдтай хөдөлж байсан нь одоогийн тектоник хавтангийн хөдөлгөөний хурднаас долоо дахин их юм.
Энэхүү нээлт нь дэлхийн эртний үед “стагнант лид” буюу хөдөлгөөнгүй байсан гэх таамгийг няцааж, “эпизодик лид” эсвэл “плитоник шайки-лид” гэх мэт шинэ загваруудыг авч үзэх шаардлагатай болгож байна. Мөн энэхүү судалгааны баг 3.46 тэрбум жилийн өмнөх дэлхийн соронзон орны хамгийн эртний эргэлтийн нотолгоог олж илрүүлсэн бөгөөд энэ нь тухайн үед соронзон орны тогтолцоо өнөөгийнхөөс ялгаатай байсныг харуулж байна. Дэлхийн ихэнх түүхийн туршид тектоник хавтангийн хөдөлгөөн нь чухал үүрэг гүйцэтгэж ирсэн болох нь энэхүү судалгаагаар тодорхой болж байна.
