—
Эртний хот болох Гиппос хотын тууриас олдсон сум нь дайснууддаа хандсан хараал, сургаалт үг агуулж байсан нь тогтоогджээ.
—
Израилийн Хайфа болон Германы Кёльн хотын их сургуулийн археологичид 2025 онд Гиппос хотын тууриас нэгэн өвөрмөц тэмдэглэлтэй хар тугалгаар хийсэн сумыг олсон байна. Энэхүү сум нь хотын хамгаалагчид довтолж буй дайснууд руу шидэж байсан бололтой. Сум дээрх Грек хэлний бичээс нь “Сургаал авагтун!” гэсэн утгатай бөгөөд энэ нь дайснуудад хандсан хараалт, сургаалт үг байжээ.
Энэхүү сум нь ердөө 3.2 см орчим хэмжээтэй, бараг л чулуутай адилхан харагддаг ч ойроос харахад улс төр, хувийн түүхийг өгүүлэх нарийн ширхэгтэй байдал нь анхаарал татдаг. Энэ нь хотыг олон удаагийн бүслэлтийн үед хамгаалах явцад хар тугалгаар хийгдсэн бөгөөд үүнийг бүтээсэн хүн ямар нэгэн мессеж илгээхийг хүссэн нь тодорхой байна.
Хэдийгээр ийм төрлийн сумууд нь эртний Грекийн ертөнцөд өргөн хэрэглэгдэж байсан ч, дээр нь бичээс бүхий сум олддог нь маш ховор үзэгдэл юм. Гиппос хотын тууриас 26 жилийн турш хийсэн малталтаар 69 сум олдсон бөгөөд энэ нь анхны бичээстэй сум байлаа. Ихэнхдээ ийм төрлийн сумнууд дээр бурхны нэр, цэргийн ангийн нэр, ялалтын тухай магтаал, эсвэл харвагчийн хувийн нэр бичигддэг байсан бол энэ удаад өөр онцлогтой байжээ.
Суман дээрх бичээсийг “Матос” гэх нэр гэж үзэх боломжтой ч, энэ нэртэй хүн тэр үед, тэр газарт байсан нь батлагдаагүй тул боломжгүй гэж судлаачид үзжээ. Харин илүү боломжит хувилбар нь энэ нь “суралцах” гэсэн утгатай Грек хэлний үйл үгийн нэгэн хэлбэр бөгөөд “Сургаал авагтун!” эсвэл “Дараа удаа ийшээ ирэхгүй байхаа сурцгаагтун!” гэсэн утгыг илэрхийлж байжээ.
Иймэрхүү мессеж бүхий сум олдсон нь анхны тохиолдол биш боловч, сургаалт үгтэй сум олдсон нь энэ удаа онцлог юм. Энэхүү олдвор нь эртний дайны үед ч гэсэн дайснууддаа хандсан сэтгэлгээ, мессежийг дамжуулах арга байсныг харуулж байна.
