Индонезийн Сулавеси арлын агуйн гүнээс олдсон нууцлаг гарын хээ нь дэлхийн хамгийн эртний урлагийн бүтээлээр албан ёсоор тодорлоо. Олон улсын эрдэмтдийн баг тус олдворыг 67,800 гаруй жилийн настай болохыг тогтоосон нь өмнөх дээд амжилтыг даруй 15,000 жилээр урагшлуулсан дуулиант нээлт болов.
Энэхүү олдвор нь зөвхөн урлагийн түүх төдийгүй хүн төрөлхтний нүүдэл суурьшлын зургийг дахин харахад хүргэж байна. Судлаачдын үзэж буйгаар, уг гарын хээг үлдээсэн хүмүүс нь Австралийн уугуул иргэдийн өвөг дээдэстэй генетикийн болон соёлын хувьд нягт холбоотой байх магадлалтай аж. Энэ нь эртний хүмүүс зүүн өмнөд Азиар дамжин Австрали тив рүү хэзээ, ямар замаар нүүдэллэснийг тайлах чухал түлхүүр болж байна.
Агуйн хананд үлдсэн уг дүрслэл нь ердийн нэг гарын хээ биш бөгөөд “сарвуу” мэт хурц, нарийн хурууны хэлбэртэй байгаа нь эрдэмтдийн анхаарлыг татлаа. Эртний зураачид хурууны мөрүүдийг зориуд нарийсгаж, гарыг “саваа” шиг харагдуулахаар өөрчилсөн байж болзошгүй байна. Энэхүү өвөрмөц техник нь тухайн үеийн хүмүүсийн шүтлэг бишрэл, хүн ба амьтны хоорондын бэлгэдлийн холбоог илэрхийлсэн байх таамаглал дэвшүүлжээ.
Эрдэмтэд Сулавеси арлын бусад агуйнуудыг үргэлжлүүлэн судалж байгаа бөгөөд хүн төрөлхтний соёлын өвийн хамгийн анхны ул мөрүүд энэ бүс нутагт нуугдаж байгаа гэдэгт итгэлтэй байна. 67,800 жилийн өмнөх энэхүү “уран бүтээл” нь бидний өвөг дээдэс төсөөлж байснаас хамаагүй эрт гоо зүйн мэдрэмжтэй, соёлын нарийн зохион байгуулалттай байсныг баталж байна.
