Тархины үйл ажиллагааг зөвхөн нейронууд буюу мэдрэлийн эсүүд удирддаг гэх уламжлалт ойлголтыг няцаасан нэгэн сонирхолтой судалгаа гарчээ. Шинэ нээлтээр айдас түгшүүрийн ой санамжийг бүрдүүлэхэд нейронтой тэнцэхүйц чухал үүрэг гүйцэтгэдэг “астроцит” хэмээх глиал эсүүдийн нууцыг илрүүлсэн байна.
Астроцитүүд нь өмнө нь тархины нейрон эсүүдийг хооронд нь холбож, тэдгээрийн үйл ажиллагааг зөвхөн дэмждэг “туслах эс” гэж нэрлэгддэг байв. Гэвч АНУ-ын Аризонагийн их сургуулийн мэдрэл судлалын тэнхимийн дэд профессор Линдси Халладей тэргүүтэй судлаачид тэдний үүргийг эрс шинэчилж, айдас түгшүүрийн ой санамжийг үүсгэх, удирдах, мартахад идэвхтэй оролцдог болохыг баталж, судалгаагаа “Nature” сэтгүүлд нийтэлжээ.
Судалгааны гол анхаарал тархины айдас түгшүүрийг боловсруулдаг “миндалин” (amygdala) хэмээх хэсэгт төвлөрсөн байна. Миндалины астроцитүүд нь тархи юунаас айхыг сурах, тэрхүү айдастай дурсамжийг эргэн санах, мөн айдсын шалтгаан арилсан үед түүнийг мартах үйл явцад шууд нөлөөлдөг болохыг тогтоожээ.
Эрдэмтэд хулгана дээр хийсэн туршилтаар астроцитүүдийн идэвхжил нь айдас үүсэх болон эргэн санах үед нэмэгдэж, айдсыг мартах үед буурдаг болохыг бодит цаг хугацаанд ажигласан байна. Түүнчлэн астроцитүүдээс нейрон руу дамжуулах дохиог өөрчлөхөд айдас түгшүүрийн ой санамж илүү эрчимжих эсвэл суларч байв. Энэ нь астроцитүүд зөвхөн идэвхгүй дэмжигч биш, харин айдсыг тархинд хадгалах, илэрхийлэхэд гол тоглогч болохыг баталсан хэрэг юм.
Энэхүү нээлт нь сэтгэцийн эрүүл мэндийн салбарт, ялангуяа пост-травматик стрессийн (PTSD) эмчилгээнд шинэ хандлага авчрах боломжтой. Хэрэв ирээдүйн эмчилгээнүүд зөвхөн нейроныг бус, астроцит эсүүдийг зорилтот түвшинд авч үзвэл айдсын ой санамжийг арилгах эсвэл хянах үйл явц илүү үр дүнтэй болох юм. Судлаачид цаашид тархины бусад өргөн сүлжээнд астроцитүүд ямар үүрэг гүйцэтгэдэг талаар гүнзгийрүүлэн судлахаар төлөвлөж байна.
