2023 онд эрдэмтэд дэлхийг цохисон, ер бусын өндөр энергитэй нэгэн нейтриног илрүүлсэн нь шинжлэх ухааны ертөнцөд томоохон маргаан дагууллаа. Энэхүү бөөм нь хүн төрөлхтний бүтээсэн хамгийн хүчирхэг тоосонцор үүсгэгч болох Их адрон коллайдерын гаргаж чадах энергиэс даруй 100,000 дахин их хүчийг агуулж байсан юм. Массачусетсийн Их сургуулийн физикчид энэхүү тайлагдашгүй энергийн эх үүсвэрийг “анхдагч хар нүх”-ийн дэлбэрэлттэй холбон тайлбарлаж байна. Алдарт физикч Стивен Хокинг хар нүхнүүд зөвхөн оддын мөхлөөс үүсдэг төдийгүй Их тэсрэлтийн дараах эртний орчлон ертөнцөд ч үүссэн байж болно хэмээн таамаглаж байсан бөгөөд эдгээр нь жингийн хувьд харьцангуй жижиг байх боломжтой юм.
Хокингын онолоор хар нүх нь “Хокингын туяарал” ялгаруулсаар яваандаа дулаарч, эцэстээ асар хүчтэй дэлбэрэлтээр мөхдөг байна. Энэхүү дэлбэрэлтийн үед электроноос эхлээд харанхуй материйн бөөмс хүртэлх хамгийн жижиг үндсэн бөөмс сансарт цацагддаг аж. Судалгааны баг ийм төрлийн дэлбэрэлт бидний төсөөлж байснаас илүү ойр ойрхон тохиолддог байж магадгүй гэж үзэж байна.
Гэсэн хэдий ч нэгэн сонирхолтой асуулт урган гарсан нь дэлхийн хамгийн том нейтрино ажиглалтын төв болох IceCube яагаад ийм төрлийн өндөр энергитэй бөөмсийг өмнө нь бүртгэж байгаагүй вэ гэдэг асуудал юм. Үүнийг тайлбарлахын тулд судлаачид “төгс бус анхдагч хар нүх” буюу “харанхуй цэнэг”-тэй хар нүхний загварыг дэвшүүллээ. Энэхүү онол нь бидний мэдэх цахилгаан цэнэгтэй төстэй боловч зөвхөн харанхуй материйн ертөнцөд үйлчилдэг, илүү хүнд “харанхуй электрон”-ыг агуулсан хүчний тухай өгүүлж байгаа юм. Хэрэв энэхүү таамаглал батлагдвал энэ нь зөвхөн нэг нейтриногийн эх үүсвэрийг тодорхойлоод зогсохгүй, орчлон ертөнцийн хамгийн том нууцуудын нэг болох харанхуй материйн мөн чанарыг тайлах түлхүүр болох юм.
